Waarom herdenken en vieren

De betekenis van 4 en 5 mei

Direct na het einde van de Tweede Wereldoorlog werden op initiatief van burgers op veel plekken in het land herdenkingen georganiseerd. Deze herdenkingen vonden plaats op 4 mei, de dag voor de capitulatie van Duitsland. Op 5 mei 1945 was immers de overgave getekend.

Hoewel delen van het Koninkrijk eerder of later werden bevrijd, wordt op 5 mei jaarlijks de bevrijding van het Koninkrijk der Nederlanden in 1945 van de Duitse en Japanse bezetter gevierd.

Nederland is uniek in de wereld, omdat we niet een, maar twee dagen van herdenken en vieren hebben. 4 en 5 mei zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, maar ze hebben ieder afzonderlijk hun eigen specifieke karakter, betekenis en plaats in de Nederlandse samenleving.

Accentverschuiving
In de loop van de jaren is de herdenking verbreed. Niet alleen de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog worden herdacht, maar ook de Nederlanders die zijn omgekomen bij oorlogen, gewapende conflicten en vredesoperaties na de Tweede Wereldoorlog.

Het accent van 5 mei is na 1995 verschoven van bevrijding (terugkijken) naar vrijheid (vooruitkijken). De Tweede Wereldoorlog stamt uit de vorige eeuw, en toch blijft 5 mei de dag waarop we de herwonnen vrijheid vieren. Ook is het de dag waarop we stilstaan bij de betekenis en het belang van vrijheid, grondrechten en democratie.

Beleving van oud en jong
Natuurlijk bestaat er een verschil tussen ouderen en jongeren in de beleving van 4 en 5 mei. Ze zijn ook op een andere manier betrokken bij deze dagen. Voor de oudere generatie staan vaak de eigen ervaringen en herinneringen centraal. Jongeren hebben de Tweede Wereldoorlog niet meegemaakt. Voor hen krijgen 4 en 5 mei betekenis uit de verhalen van anderen.

Bij de Tweede Wereldoorlog waren meer dan 50 landen en hun voormalige kolonies betrokken. Een deel van de overlevenden die nu in Nederland wonen, hebben de oorlog elders in de wereld meegemaakt. Hun ervaringen en herinneringen verrijken het collectief historisch bewustzijn.

Actualiteit
Het verschil in beleving tussen generaties zal altijd blijven bestaan, maar leidt niet automatisch tot een verschil in waardering van 4 en 5 mei. De traumatische gevolgen van oorlog en de emoties en morele dilemma’s waarmee mensen geconfronteerd worden, zijn tijdloos en universeel.

De actualiteit geeft betekenis aan herdenken en vieren.. Sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog is er wereldwijd nog geen dag zonder oorlog geweest. Vanaf 1945 zijn er meer dan 200 oorlogen en gewapende conflicten uitgevochten. In Nederland leven ook velen die deze actuele situaties van oorlog, onderdrukking en onvrijheid aan den lijve hebben meegemaakt. Vooral voor jongeren zonder historisch referentiekader met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog kan herdenken betrekking hebben op het heden of recente verleden.

Blijvende waarde
Op 4 en 5 mei staan we gezamenlijk stil bij oorlog en vrede, vrijheid en onderdrukking, verantwoordelijkheid, mensenrechten, en democratie. De mate waarin en de wijze waarop dat gebeurt, wordt mede beïnvloed door de tijdsgeest en actuele nationale en internationale gebeurtenissen.

Het is voor een samenleving belangrijk om zich telkens opnieuw te bezinnen op het onderhoud van vrijheid en vrede, ook als er geen directe bedreiging ervaren wordt. Op 4 en 5 mei realiseren we ons dat zowel oorlog als vrede en vrijheid mensenwerk zijn. 4 en 5 mei kunnen daarom zeker betekenis hebben of krijgen voor hen die niet bekend zijn met de tradities van herdenken en vieren.

Toekomst van herdenken en vieren
Het aantal mensen dat de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt neemt af. Dit betekent echter niet dat de belangstelling hiervoor ook daalt. Het draagvlak voor herdenken en vieren blijft bij naoorlogse generaties juist onverminderd groot. Dit blijkt uit de resultaten van het Nationaal Vrijheidsonderzoek dat het Nationaal Comité 4 en 5 mei jaarlijks uitvoert. 80 procent van de Nederlandse bevolking is voorstander van de Nationale Herdenking op 4 mei en de viering van de Nationale Bevrijding op 5 mei.

Herdenken en vieren spreken mensen aan, ongeacht hun leeftijd, status, huidskleur, culturele herkomst, religieuze overtuiging of politieke voorkeur. De Nationale Herdenking op 4 mei en bevrijdingsdag op 5 mei kunnen daarom een sterke bindende waarde hebben voor de samenleving.

4 en 5 mei hebben een breed draagvlak onder de Nederlandse bevolking. De vraag of herdenken en vieren doorgang moeten vinden, staat naar de overtuiging van het Nationaal Comité 4 en 5 mei dan ook niet ter discussie. De vraag voor de toekomst is hoe herdenken en vieren een eigentijdse plaats kunnen behouden in de Nederlandse samenleving.


Stiltespot Guus Meeuwis 2010 website NC 4 /5mei:  http://www.4en5mei.nl/4en5mei/campagnes/campagnemateriaal/archief_stiltespots

Bedrijven zijn 2 minuten stil
Op 4 mei om acht uur ’s avonds is Nederland twee minuten stil. Een traditie die al decennialang breed gedragen wordt. Zonder het commitment van vele bedrijven zou deze traditie in de huidige vorm onmogelijk zou zijn. Speciale dank gaat uit naar het luchtverkeer, naar de ANWB, Verkeer en Waterstaat, de NS en alle rail- en streekvervoerders. Maar ook naar bedrijven als Centre Parcs Nederland, Schiphol en talloze horecabedrijven.

Het draagvlak voor herdenken is groot, maar de traditie van 2 minuten stilte wordt pas mogelijk als er ruimte voor geschapen wordt. Dat is iets wat tegenwoordig meer organisatie behoeft: op het gebied van communicatie, mobiliteit, vrije tijdsbesteding en werkdruk is het leven immers drastisch veranderd.